Zilver, van bestek tot baar: de Europese referentie

Het metaal dat zijn naam aan het geld gaf

Slechts één metaal is erin geslaagd een woord uit het dagelijkse leven te worden: in het Frans duidt argent zowel het witte metaal als het geld zelf aan, een erfenis van de eeuwen waarin betalen neerkwam op het wegen van zilveren munten. De dollar stamt af van de thaler, een zilveren munt die vanaf de zestiende eeuw in Bohemen werd geslagen. Een rivier in Zuid-Amerika, de Rio de la Plata, en een heel land, Argentinië, dragen zijn Latijnse naam, argentum. Het pond sterling, ten slotte, was aanvankelijk een pond zilver van sterlinggehalte, datzelfde 925 dat vandaag nog altijd wordt geslagen. In de lange geschiedenis van de raffinage van edele metalen heeft zilver altijd zij aan zij met goud gelopen.

Toch blijft dit zo vertrouwde metaal de minst gekende van alle erfenissen. Elke week komen volledige bestekcassettes, schotels, bekers en couverts aan het loket met dezelfde vraag: is dit zilver? Het antwoord schuilt in drie families die men moet leren onderscheiden, enkele keuren die men moet kunnen lezen en twee of drie cijfervalstrikken die deze pagina één voor één ontmantelt. Dit is de opleiding die het huis hier geeft, volledig en zonder omwegen; ze is te lezen in een kwartier.

Massief, verzilverd of wit: de drie families

Elk voorwerp met een witte, blinkende glans in uw laden behoort tot een van deze drie families, zonder uitzondering. Ze verwarren kost geld in beide richtingen: een massieve bestekcassette weggooien omdat ze zwart geworden is, of een fortuin verwachten van een servies dat van zilver alleen de glans heeft.

Het Belgische recht heeft de woordkwestie beslecht: de wet van 11 augustus 1987 behoudt de benaming zilver voor aan legeringen met een gehalte van meer dan 500 duizendsten. Daaronder, en a fortiori bij de volledige afwezigheid van zilver, is het woord bij verkoop verboden. Waar een zoekertje aarzelt tussen wit metaal, Engels metaal of argentan, aarzelt de wet niet.

925, 835, 800: wat de gehaltes vertellen

Het gehalte van een legering wordt uitgedrukt in duizendsten fijnmetaal: een couvert van 925 duizendsten bevat 92,5 procent zuiver zilver. In België legt de wet van 11 augustus 1987 twee wettelijke gehaltes vast voor zilver: 925 en 835 duizendsten. Het keuren is er facultatief, maar elk aangegeven gehalte moet exact zijn: wie het aanbrengt, staat ervoor in.

Waarom 925 en geen 1000? Omdat fijnzilver een zacht metaal is: een vork van zuiver zilver zou aan tafel verbuigen. Het legeringskoper zorgt voor de stijfheid, en het gehalte zegt eenvoudigweg waar het compromis werd gelegd. Het Engelse sterling, 925, legde het zo juist dat het bijna acht eeuwen heeft doorstaan en zijn naam aan een munt heeft gegeven.

De school van de Europese keuren

Keuren leest men met de loep, op de achterzijde van schotels, op de hiel van couverts, dicht bij de randen. Hier volgen de zes merken die nagenoeg alle gevallen aan het loket beslechten. De foto’s hieronder tonen echte keuren, van zeer dichtbij vastgelegd op authentieke stukken; met het blote oog piepklein, kennen ze talrijke varianten naargelang periode en atelier. Raak elke kaart aan om haar les te openen.

De valstrik van de cijfers: 84 tegenover 90

Twee lepels, twee bijna identieke cijfers, twee tegengestelde lotsbestemmingen. De eerste, Russisch, geslagen met 84 en het profiel met kokosjnik: massief zilver van 875 duizendsten. De tweede, Frans of Duits, geslagen met 90 in een vierkant: verzilverd metaal, een lichaam van maillechort onder enkele micron zilver. Zes punten verschil in het cijfer, een wereld van verschil in de waarde.

De loketregel past in twee zinnen. Een cijfer vergezeld van een nationaal symbool, Minervakop, halve maan met kroon, gaande leeuw of kokosjnik, kondigt een gehalte aan: het voorwerp is massief. Een cijfer alleen in een geometrisch kader, naast een fabrikantennaam, kondigt bijna altijd een verzilveringsgrammage aan: het voorwerp is verzilverd. En bij de minste twijfel wordt er niet gegokt, maar getest.

Verzilverd metaal: een eerlijke uitvinding uit 1842

Verzilverd metaal is geen bedrog, het is een uitvinding uit het midden van de negentiende eeuw. Vanaf 1842 maken de octrooien van graaf de Ruolz het mogelijk zilver door elektrolyse neer te slaan op een lichaam van onedel metaal; het huis Christofle maakt er een industrie van en zet het blinkende couvert op alle burgerlijke tafels van Europa. Daarvoor walste het zogenaamde Sheffieldpleet al een blad zilver op koper. Het voorwerp is oprecht zolang zijn naam dat is.

Het Belgische recht legt het overigens woord voor woord op: de wet van 11 augustus 1987 eist dat deze stukken afzonderlijk worden aangeboden, onder het opschrift « werken van verzilverd metaal, gewaarborgd op factuur », met uitsluiting van elke andere vermelding, en verbiedt er keuren op te slaan die verwarring zouden kunnen scheppen met die van massief zilver. Een ernstig huis zegt dus altijd wat het verkoopt. Bij terugkoop geldt dezelfde logica in de andere richting: de zilverlaag, echt maar uiterst dun, valt niet te recupereren; verzilverd metaal wordt geschat op gebruik en handtekening, niet op gewicht.

De vijf handelingen aan het loket

Geen van deze handelingen vervangt de laboratoriumproef, maar samen sorteren ze al het essentiële. Hier volgen, van de handeling die iedereen thuis kan uitvoeren tot het verdict van de spectrometer, de vijf handelingen van de expertise.

1. De loep. Alles begint met lezen: gehaltekeuren, meesterkeuren, verzilveringsgrammages. De loep onthult ook de slijtage die spreekt: op een vermoeid verzilverd couvert schemert het geel van messing of het roze van koper door op de wrijvingspunten. Op massief zilver blijft de slijtage wit: het is hetzelfde metaal tot in de kern.
2. De magneet. De handeling van de lade, binnen ieders bereik alvorens zich te verplaatsen: zilver is niet magnetisch, en een magneet die stevig blijft plakken sluit verchroomd staal meteen uit. Maar het omgekeerde bewijst niets, want maillechort, messing en de meeste witte legeringen negeren de magneet evenzeer. De magneet sluit uit, hij bevestigt nooit; daarom gebruikt het huis hem aan het loket niet.
3. De weegschaal. Zilver is dicht: 10,49 voor het zuivere metaal, iets meer dan 10 voor 925. Een stuk dat te licht is voor zijn volume verraadt een hol lichaam of een arme legering. De eerlijke weging trekt van meet af aan af wat geen zilver is: stalen lemmeten, verzwaarde heften, monturen.
4. De klank. In evenwicht gelegd en zachtjes aangetikt, geeft massief zilver een heldere, aanhoudende klank, waar onedele legeringen kort en dof klinken. Een aanwijzing uit de traditie, nooit een bewijs: ook de vorm en de dikte van het stuk bepalen de klank.
5. De spectrometer. De elementanalyse geeft de samenstelling tot op het duizendste, zonder het voorwerp aan te tasten: zij velt het verdict, de spectrometer voorop, terwijl de toetssteen en zijn zuren voor zilver slechts zelden bovengehaald worden. Het is de stap die de schatting omzet in zekerheid, en bij Gold & Silver Company gebeurt ze voor de ogen van de klant.

Wat zilverwerk waard is bij terugkoop

De metaalwaarde van een massief voorwerp wordt in drie stappen berekend: het weegbare gewicht, vermenigvuldigd met het gehalte, geeft het gewicht aan fijnzilver; dat fijngewicht, vermenigvuldigd met de koers van de dag, geeft de metaalwaarde. Een bestekcassette van 800 duizendsten waarvan de weegbare stukken 4 kilo wegen, bevat 3,2 kilo fijnzilver; de zilverkoers, permanent weergegeven bovenaan deze pagina, doet de rest. Het terugkoopbod vertrekt van die metaalwaarde en trekt er de kosten van het smelten en raffineren van af, de atelierrealiteit van elke smelterij; ze wegen verhoudingsgewijs zwaarder op zilver dan op goud, want het vuur, de smeltkroezen en het werk zijn dezelfde voor een metaal dat per gram veel goedkoper is. Het huis raffineert zelf, in zijn eigen ateliers: de kosten blijven zo scherp mogelijk en de voorgestelde prijs geldt netto, zonder verrassingen.

Het woord weegbaar heeft zijn belang, en de Belgische wet zelf verheldert het: ze staat mastiek of cement toe in heften van edelsmeedwerk, omdat een hol zilveren heft verzwaard moet worden om goed in de hand te liggen. Een tafelmes is dus een stalen lemmet en een gevuld heft: enkele gram echt zilver op een totaalgewicht dat het niet is. De eerlijke expertise weegt wat zilver is en legt de rest opzij, voor uw ogen.

Ten slotte zijn sommige stukken meer waard dan hun metaal: grote namen uit de edelsmeedkunst, oude stukken, verzamelobjecten. Het onderzoek zegt het geval per geval, en wanneer een stuk beter verdient dan het gewicht, meldt het huis dat.

Van couvert tot baar: zilver vandaag

Zilver is niet alleen het metaal van de bestekcassettes: het is de beste elektrische en thermische geleider van alle metalen, en de industrie, van het fotovoltaïsche paneel tot de elektronica, neemt er vandaag meer dan de helft van de wereldvraag van op. Het metaal van de familietafels is ook dat van de zonnedaken; weinig erfenissen kunnen dat zeggen.

Aan de spaarkant wordt zilver gekocht in baren en munten, zoals goud, met één groot verschil: de Europese btw-richtlijn stelt enkel beleggingsgoud vrij, en nieuw zilver blijft er dus aan onderworpen, tegen het normale tarief. Wie zijn zilverwerk of munten verkoopt, is daarentegen niet betrokken: op de terugkoop wordt geen btw geheven. De zilverkoers leeft bovenaan deze pagina, per ounce, naast die van goud.

In Dottignies (Mouscron) wordt zilverwerk zonder afspraak aangeboden aan het loket van de Smelterij-Raffinaderij: lezing van de keuren, tests voor de ogen van de klant, offerte tot op de gram nauwkeurig en onmiddellijke betaling. Zilverbaren en zilveren munten volgen hetzelfde loket als goud, rechtstreeks, zonder tussenpersoon.

Het eindexamen: tien vragen

Tien stellingen, waar of niet waar. Antwoord op uw gevoel: elk antwoord wordt onmiddellijk verbeterd, en aan het einde wacht het loket op u.