België of Zwitserland: twee modellen voor goud, twee filosofieën

Twee polen, twee filosofieën

Europa telt twee grote polen voor goud: Zwitserland en België. Beide landen spelen een belangrijke rol in de raffinage en de circulatie van het edelmetaal, maar hun modellen berusten op radicaal verschillende filosofieën. Aan de ene kant concentreert Zwitserland de industriële macht en het grootste deel van de wereldwijde raffinage. Aan de andere kant verdedigt België een open en transparant model, dat rechtstreeks toegankelijk is voor particulieren.

Die divergentie is geen toeval, zij is stap voor stap opgebouwd. Wanneer de London Gold Pool in 1968 instort, neemt de markt van Zürich de fakkel over voor fysiek goud en bouwen de grote Zwitserse banken van die tijd, rond hun eigen behoeften, een raffinageapparaat uit dat op maat is gesneden van de interbancaire volumes. België erft een andere traditie, die van smelters en affineurs in direct contact met het publiek, in de lijn van een geschiedenis van het affineren die teruggaat tot de eerste beschavingen.

Zwitserland: een industriële grootmacht gericht op de instellingen

Zwitserland is vandaag het zenuwcentrum van de wereldwijde raffinage. De meest geciteerde schattingen stellen dat de helft, of zelfs twee derde, van het goud op aarde er elk jaar passeert; het Zwitserse Staatssecretariaat voor Economie, voorzichtiger, houdt het op ongeveer 1.600 ton geraffineerd in 2023 op een wereldtotaal van ongeveer 4.700 ton, dat is een derde. Eén punt staat evenwel niet ter discussie: de geïnstalleerde capaciteit. De vier grootste raffinaderijen van het land, grotendeels geconcentreerd in Ticino, vertegenwoordigen alleen al samen een capaciteit van meer dan 4.000 ton per jaar, en de Bondsraad heeft opgemerkt dat het land in één enkel jaar tot 2.400 ton goud heeft ingevoerd.

Die unieke concentratie geeft het land een onmisbare rol: de meeste baren en munten die internationaal worden verhandeld, zijn door die eenheden gepasseerd, en Bern omkadert de sector met een van de strengste wetgevingen ter wereld, de federale wet op de controle van edelmetalen. Maar dit model is volledig gericht op institutionele stromen. De Zwitserse raffinaderijen handelen niet rechtstreeks met particulieren. Wanneer zij een toegang voor spaarders vermelden, verwijzen zij in werkelijkheid door naar een netwerk van erkende wederverkopers, waarvan de lijst op hun officiële websites staat. Sommige tonen online zelfs catalogi met goudbaren, maar het gaat louter om etalages: geen enkele rechtstreekse aankoop is mogelijk bij de raffinaderij zelf. Particulieren moeten via tussenpersonen gaan, wat distributiekosten toevoegt en de transparantie beperkt.

Het LBMA-label: waarvoor dient het werkelijk?

Zwitserse goudbaren dragen vaak de vermelding “Good Delivery” van de LBMA, de London Bullion Market Association. Dit label is reëel en ernstig, maar men moet begrijpen tot wie het zich richt. De LBMA accrediteert raffinadeurs voor de interbancaire markt van Londen, waar baren circuleren van 350 tot 430 ounce fijngoud, dat is ongeveer elf tot dertien kilo, met een gehalte van minimaal 995 duizendsten. Drie Zwitserse raffinaderijen behoren overigens tot de zeven technische arbiters van het label in de wereld: aan de ernst van de accreditatie bestaat geen enkele twijfel. De vraag ligt elders: het is een groothandelsstandaard, bedacht voor het Londense beursplatform.

De particulier die een goudbaar koopt, is echter niet van plan naar de beurs van Londen te trekken om te onderhandelen met een staat of een centrale bank. Hij wil oppotten: een metaal aanhouden met gecontroleerd gehalte, gewogen en geauthenticeerd, dat hij zonder moeite kan doorverkopen. Voor dat gebruik voegt het groothandelslabel niets toe aan wat een degelijk nationaal kader al waarborgt. Een goudbaar wordt verhandeld op zijn gehalte, zijn gewicht en het vertrouwen in het merk dat hem heeft gegoten. De terugkoop bevestigt dit: een baar waarvan het goud integraal getraceerd en gesourced is door de raffinaderij die hem heeft gegoten, wordt beter teruggenomen dan een multimerkenbaar, zelfs met het LBMA-label.

België: de raffinaderij die openstaat voor het publiek

België heeft een radicaal ander model gekozen. Hier openen sommige raffinaderijen hun deuren voor particulieren, zowel voor de verkoop als voor de aankoop. Een klant kan zich rechtstreeks naar een raffinaderij begeven, zijn juwelen, munten of goudbaren voorleggen, de zuiverheidstests bijwonen en een offerte ontvangen die tot op de gram nauwkeurig is berekend, volgens de koers van de dag. Maar hij kan er ook gecertificeerde, verzegelde en genummerde goudbaren kopen, zonder via een tussenpersoon te gaan. Die zeldzame toegankelijkheid schrapt de meerkosten van de commerciële netwerken: geen makelaarskosten, geen commissie voor tussenpersonen, rechtstreekse verkoop bij de producent. De aangekondigde prijs is het gestorte bedrag.

Bij Gold & Silver Company gaat die openheid samen met een vereiste die het groothandelslabel niet dekt: gerecycleerd goud van Europese oorsprong, getraceerd van de grondstof tot de verzegelde baar, gegoten en gestempeld in Dottignies (Mouscron) onder het essayeursmerk, ingeschreven in het Waarborgregister van de Koninklijke Munt van België. En wanneer bewaring thuis niet gewenst is, biedt de raffinaderij een bewaring ter plaatse in beveiligde kluizen aan.

Zwitserland en België tegenover elkaar

De volgende tabel vat samen wat elk model concreet biedt aan een Europese spaarder.

Kopen en verkopen: het reële traject, stap voor stap

Voorbij de principes zijn het de concrete stappen die de twee modellen van elkaar scheiden. Ziehier wat een spaarder uit de eurozone werkelijk meemaakt, eerst bij de aankoop, daarna bij de doorverkoop.

Uw goud kopen

Uw goud verkopen

Het punt dat men vaak te laat ontdekt: de douaneaangifte geldt in beide richtingen. Verordening (EU) 2018/1672 is van toepassing bij het binnenkomen én bij het verlaten van de Unie, en goud valt er uitdrukkelijk onder. Wie drie baartjes gaat verkopen in Genève, overschrijdt de drempel van 10.000 euro nog voor hij de autosnelweg heeft verlaten.

De euro, de Zwitserse frank en de grens

Het andere verschil ligt in de economische omgeving. In Zwitserland gebeuren de transacties in Zwitserse frank, wat Europese particulieren blootstelt aan wisselkoersschommelingen en bankkosten, zowel bij de aankoop als bij de doorverkoop. België, lid van de Europese Unie en van de eurozone, maakt eenvoudige en veilige transacties in dezelfde munt mogelijk. Voor een Fransman, een Duitser of een Italiaan vermijdt dat elke verrassing en verzekert het een volledige stabiliteit.

De grens voegt een beperking toe die men vaak vergeet: Zwitserland ligt buiten de Europese Unie. Sinds Verordening (EU) 2018/1672 moet iedereen die de Unie binnenkomt met 10.000 euro of meer aan waarden, die aangeven bij de douane, en de tekst vermeldt goud uitdrukkelijk: munten met een gehalte van minstens 90%, baren en klompjes vanaf 99,5%. Tegen de huidige koersen volstaat een honderdtal gram fijngoud om die drempel te overschrijden. De aankoop in Zwitserland mondt dus uit in formaliteiten bij de terugkeer, terwijl de aankoop binnen de Unie het overschrijden van geen enkele buitengrens oplegt. Blijft nog de fiscale kwestie die eigen is aan elk land van verblijf, en die de raffinaderij voor België toelicht op haar pagina over de fiscaliteit van goud.

Twee visies op de markt

Zwitserland, geconcentreerd op de wereldwijde stromen, kiest voor industriële macht en centralisatie. België, toegankelijker, zet in op transparantie en nabijheid met de particulieren. Het ene concentreert, het andere democratiseert. Nu de goudprijs records heeft gebroken, krijgt dat onderscheid zijn volle betekenis: Zwitserland belichaamt de wereldwijde industriële kracht, België bevestigt zich als het Europese kruispunt voor particulieren, met de mogelijkheid om goud rechtstreeks aan de bron te kopen en te verkopen, in alle veiligheid, zonder tussenpersoon. De keuze is geen kwestie van economisch patriottisme, zij is een kwestie van toegang: het ene model is bedacht voor de banken, het andere voor de spaarders.